گۆڤاری ئاران بۆ زمان و زانستە مرۆڤایەتییەكان

ڕاڤەی هێماناسییانەی سێ غەزەلی مەحوی

بوشرا قادر كەسنەزانی؛ سەبوور عەبدولكەریم شكار؛ هەرێم عوسمان مەعروف

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 1-14

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-01

پوخته‌

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی "ڕاڤەی هێماناسییانەی سێ غەزەلی مەحوی" توێژینەوەیەكە، لە ڕوانگەی ڕاڤەی ... زیاتر بخوێنەوە ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی "ڕاڤەی هێماناسییانەی سێ غەزەلی مەحوی" توێژینەوەیەكە، لە ڕوانگەی ڕاڤەی ناودەق و كردنەوەی هێما و ڕەمزە عیرفانییەكانەوە ئەنجامدراوە، وشە كلیلییەكانی ناو هەر غەزەلێك، هەڵگری مانای فەرهەنگی، میتافۆریی و هێمایین. ئەو خوێندنەوانەی پێشتر لە لایەن مامۆستایانی مودەڕیسەوە بۆ دەقەكان كراون، تەنها شیكاریی بوون و لە چوارچێوەی ڕاڤەی وشە نامۆکان و هونەرە ڕەوانبێژییەكان و هەندێک بواری نزیک لەوانەی باسکران بوون، لە كاتێكدا خوێندنەوەی دەقی عیرفانی پێویستی بە كردنەوەی هێماكانە و شیكردنەوەیەتی لە چوارچێوەی فەرهەنگی عیرفانی دا، چونكە وشەكان ڕەمز و وێنە و مانای ناباویان هەیە، بەم جۆرە خوێندنەوەیەش مانای قوڵ و ڕەهەندی نادیار و مەرامی عیرفانیی دەقەكان بە دەست دێت.مەحوی یەكێكە لەو شاعیرانەی بە غەزەلی سۆفیانە بەناوبانگە، بەهۆی زمانی توێكڵدار و بیری ئاڵۆز و هونەرئارایی و وشەكارییەوە، جۆرێك لە ئەدەبیاتی بەرهەمهێناوە، كە خوێندنەوەی بەبێ چونەوە سەر هێما و ئاماژەكانی ناو ئەدەبیاتی تەسەوف، هیچی شایانی بەو دەقانەی لێ هەڵناهێنجرێت. بەهۆی ڕاڤە و كردنەوەی ڕەمز و هێماكانی ناو شیعرەكانییەوە، زۆر مانای قوڵ و پەی پێنەبراو بۆ خوێنەر دەردەكەوێت.ئەم توێژینەوەیە لە دوو بەش پێكهاتووە، كە بەشی یەكەم تیۆرییە و ناساندنە، یەك بەیەی ئەو وشانەی كە سەرەكین لە غەزەلەكەدا، بە پێی فەرهەنگی عیرفانی ماناكانیان كراوەتەوە. بەشی دووەمیشی كارەكییە و ڕاڤەی دەقەكان كراوە. هەروەەها ئەنجام و لیستی سەرچاوەکان و پوختەیەک بە ھەردوو زمانی عەرەبی و ئینگلیزی پێکدێت.

بەهازانینی خود و پەیوەندی بە نۆمۆفۆبیا لای قوتابیانی زانکۆ

عبدالفتاح فتاح؛ کاروان كاكه‌ برا کاکەمد؛ پاکستان فئق معمدامین

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 15-30

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-02

پوخته‌

ئامانجی سەرەکی ئەم توێژینەوەیە بریتیی بوو لە دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان بەهازانینی خود و نۆمۆفۆبیا لای ... زیاتر بخوێنەوە ئامانجی سەرەکی ئەم توێژینەوەیە بریتیی بوو لە دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان بەهازانینی خود و نۆمۆفۆبیا لای قوتابیانی زانکۆ، هەروەها دیاریکردنی ئاستی نۆمۆفۆبیا و بەهازانینی خود بەپێی گۆڕاوە دیمۆگرافییەکان وەک ڕەگەز و تەمەن و ئەو کاتەی کە بە بەکارهێنانی مۆبایل بەسەردەبرێت. ئەم توێژینەوەیە میتۆدی وەسفی چەندێتی بەکارهێناوە. نمونەی توێژینەوەکە لە ٣٩٦ قوتابی زانکۆ لە هەردوو نێر و مێ پێکهاتبوو بە ڕێگای ناهەڕەمەکی مەبەستدار هەڵبژێردرابوون. بۆ پێوانەکردنی گۆڕاوەکانی توێژینەوەکە، هەردوو پرسیارنامەی نۆمۆفۆبیا (NMP-Q)، پرسیارنامەی بەهازانینی خود ڕۆزنبێرگ (RSE) بەکارهێندرا. لە ئەنجامی توێژینەوەکە دەرکەوت کە بەشدرابووان ئاستێکی بەرزی بەهازانینی خوددیان نیشانداوە. سەبارەت بە نۆمۆفۆبیا، نمرەی بڕین ئاماژەی بەوەدا کە نمونەی توێژینەوەکە بەسەر چوار ئاستدا دابەشکراوە: هیچ کام لە بەشداربووان ئاستی نزمیان نیشان نەداوە، بەڵام 9.8% لە ئاستی سوکدابوون، 46.5% ئاستی مامناوەندیان نیشانداوە، و 43.7% ئاستی توندی نۆمۆفۆبیایان تۆمارکردوە. هەروەها ئەنجامەکان ئاماژەیان بە جیاوازی ئاماری لە بەهازانینی خود لە نێوان نمونەی توێژینەوەکەدا کرد لەسەر بنەمای گۆڕاوە دیمۆگرافییەکانی وەک ڕەگەز. توێژینەوەکە دەریخستووە کە بەهازانینی خود لە ڕەگەزی نێردا زیاترە و نۆمۆفۆبیا لای ڕەگەزی مێینە زیاترە، لەڕووی ئامارییەوە تەمەن هیچ جیاوازییەکی ئاماری نەبوو. بەڵام جیاوازییەکی بەرچاو لە بڕی کاتەکانی بەکارهێنانی مۆبایلدا دۆزرایەوە. هەروەها ئەنجامەکان پەیوەندییەکی پێچەوانەیان لە نێوان بەهازانینی خود و نۆمۆفۆبیادا نیشان دا؛ کەمبوونەوەی بەهازانینی خود پەیوەندی بە ئاستی بەرزی نۆمۆفۆبیا یان ترس لە ئۆفلاین بوون هەیە. لە کۆتاییدا توێژەران کۆمەڵێک پێشنیار و پێشنیاریان پێشکەش کرد.

Trauma Written on Flesh: A Psychoanalytic Study of Trauma in Selected Vietnam Veteran Poems

سیوان محمد توفیق؛ کەنار ئەسعەد ئەدهەم

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 31-41

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-03

پوخته‌

This paper presents a part of the M.A. thesis entitled Fragmented Memory: A Psychoanalytical Study of Trauma in Selected Vietnam War Poems. The paper adapts Michelle Balaev's pluralistic ... زیاتر بخوێنەوە

The Impact of Quality of Work Life on Enhancing Employee Performance: An Empirical Study at Chamchamal Municipality, Kurdistan Region of Iraq

هیوا ڕەفیق نامیق

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 42-57

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-04

پوخته‌

The primary purpose of this research is to analyze the impact of the quality of work life on enhancing employee performance through empirical evidence collected within Chamchamal municipality. ... زیاتر بخوێنەوە

تحليل جغرافي لدور المقومات الطبيعية في تربية الدواجن في ادارة كرميان

ایڤان حسین الوەندی؛ عطا حمه‌لاو حمه‌یوسف؛ جەزا تۆفیق تاڵب

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 58-87

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-05

پوخته‌

يهدف البحث الى تناول واقع مشاريع تربية الدواجن في ادارة كرميان وتوزيعها الجغرافي على الوحدات الادارية ... زیاتر بخوێنەوە يهدف البحث الى تناول واقع مشاريع تربية الدواجن في ادارة كرميان وتوزيعها الجغرافي على الوحدات الادارية وبيان دور العوامل الطبيعية في هذا التوزيع، ومع تطور قطاع تربية وانتاج الدواجن، برزت الحاجة الى فهم العوامل المؤثرة فيه، ولاسيما العوامل الطبيعية التي تشكل الإطار البيئي لعملية الانتاج، ويعد التحليل الجغرافي أداة فاعلة في دراسة العلاقة بين هذه العوامل وواقع تربية الدواجن في ادارة كرميان، كونه يسلط الضوء على التوزيع المكاني لمناطق الانتاج ومدى توفر الظروف البيئية المناسبة لذلك، وفي هذا السياق، يسعى هذا البحث الى تحليل دور العوامل الطبيعية من منظور جغرافي، للكشف عن مدى تأثيرها على تربية الدواجن في منطقة الدراسة، وبما يساهم في تطوير الخطط الزراعية المستقبلية ورفع كفاءة الانتاج، وتوصل البحث الى ان هناك (162) حقل انتاج دجاج اللحم و (2) مشروع لبيض المائدة، و (5) مفاقس موزعة بشكل متباين بين اقضية ونواحي منطقة الدراسة، ليكون قضاء كلار بالمرتبة الاولى بواقع (80) مشروع وبنسبة (47%) من مجموع مشاريع الدواجن من (لحم و بيض). وتقع (135) مشروع ضمن منطقة السهول وبنسبة (83%) و (22) مشروع بنسبة (14%) في منطقة التلال و (5) بنسبة (5%) مشروع في المنطقة الجبلية. وقد عزز البحث بالخرائط والجداول والاشكال البيانية، واختتم البحث بجملة من الاستنتاجات والتوصيات التي توصل اليها الباحثون، والتي من خلالها نحقق مجالاً للنهوض بواقع تربية الدواجن في ادارة كرميان.

فاكته‌ره‌كانی زه‌مینه‌سازی و كۆرته‌یه‌ك ده‌رباره‌ی ره‌وتی میژوویی ده‌رچوونی گۆڤاری كه‌ركوك

سوار حسن محمد؛ پشکۆ عبدالرحمن

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 88-101

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-06

پوخته‌

ئەم توێژینەوەیە بەدواداچوون بۆ ئەو پاشخانە مێژوویی و سیاسییە و ئەو فاکتەرانە دەکات کە وایکرد گۆڤاری ... زیاتر بخوێنەوە ئەم توێژینەوەیە بەدواداچوون بۆ ئەو پاشخانە مێژوویی و سیاسییە و ئەو فاکتەرانە دەکات کە وایکرد گۆڤاری کەرکوک لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ی باشووری کوردستان دەربچێت . بە ئامانجی خستنەڕوو وگوزارشتکردن لە نەهامەتی و ئازاری کوردانی ئاوارەبووی کەرکوک و بڵاوبوونەوەیان لە سەرانسەری هەرێمی کوردستان لە ئەنجامی سیاسەتەکانی ڕاگواستن و بەعەرەبکردن و بەعسکردن لە لایەن ڕژێمی عێراقەوە. تیشک دەخاتە سەر ڕۆڵی گۆڤارەکە لە بەڵگەنامەکردنی واقیعی کارەساتباری کورد لە کەرکوک و ناوچەجێناکۆکەکان،لەچوار چێوەی هەوڵەکانی گروپێک لە ڕووناکبیرانی کەرکوک و بەپاڵپشتی کۆمەڵەی ڕووناکبیری و کۆمەڵایەتی پارێزگای کەرکوک و، بە هاوکاری لیژنەی باڵای ئاوارەکان، وەک سەکۆیەکی میدیایی و ڕۆشنبیری گرنگ بۆ بەڵگەنامەکردنی کارەساتەکان و پاراستنی ناسنامەی کوردایەتی شارەکە. هەروەها لە لێکۆڵینەوەکەدا باس لە ڕۆڵی گۆڤاری کەرکوک دەکرێت وەک ئامرازێک بۆ هۆشیاری سیاسی و ڕۆشنگەری کولتووری، بەشداری نووسەران و ڕۆشنبیران لە ئاشکراکردنی سیاسەتەکانی ڕژێمی بەعس و گەیاندنیان بە ڕای گشتی و بنیاتنانی هۆشیارییەکی دەستەجەمعی کە بەرەنگاری هەوڵەکانی سڕینەوەی ناسنامەی کورد دەبێتەوە.هاودەم بەردەوام بوونی گۆڤارەکە لەمیانی ساڵانی(١٩٩٩-٢٠١٣).ئاماژەیەکی مێژوویی و سیاسی و میدیایی بۆ چاودێریکردنی ئەو گۆڕانکارییانەی لە کەرکوک ڕوودەدەن، لە هەمان کاتدا شیکردنەوەی ئامانجەکانی و ئەو هۆکارانەی کە بەشداربوون لە پەرەسەندن و بەردەوامبوونیدا.

External Deviation and Cognitive Dissociation: A Stylistic Analysis of Neil LaBute's Bench Seat

نەسرین عوسمان؛ میدیا مجید رفیق

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 102-110

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-07

پوخته‌

پەیوەندی نێوان شێوازەکانی زمان و باری دەروونی زۆر گرنگە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە چۆن هەڵبژاردنە زمانییەکان ... زیاتر بخوێنەوە پەیوەندی نێوان شێوازەکانی زمان و باری دەروونی زۆر گرنگە بۆ تێگەیشتن لەوەی کە چۆن هەڵبژاردنە زمانییەکان ڕەنگدانەوەی بارودۆخی مەعریفی و دەروونی کارەکتەرە لە بەرهەمێکی ئەدەبیدا. ئەم توێژینەوەیە ئامانجی شیکردنەوەی شێوازەکانی زمانە یان بە تایبەتیتر قسەکردنی کارەکتەرەکانی فیلمی Bench Seat یە کە شانۆنامەیەکی یەک ئەکتەی نیل لابوتە، بۆ ئەوەی جیابوونەوەی مەعریفییان ئاشکرا بکات کە ئاماژەیە بۆ باری دەروونی و دەروونییان. بۆ شیکردنەوەی شێوازەکانی زمان بە شێوەیەکی ستایلیستی لە ڕێگەی پشکنینی ئەو لادانە دەرەکیانەی کە دەقەکە پیشانی دەدات، لێکۆڵینەوەکە چوارچێوەیەکی ستایلیستی دەگرێتەبەر بە بەکارهێنانی ڕێبازی ستایلیستی بنەڕەتی لیچ و شۆرت (2007) و تیۆری شیعری مەعریفی کە لەلایەن ستۆکوێڵ (2002) پەرەی پێدراوە. شیکاری وردی دەقی ئەوە دەردەخات کە چۆن قسەکردنی کارەکتەری مێینە لە زمانی ڕۆژانە لادەچێت بە هەبوونی نەخشەی پچڕاو، ڕستەی ناتەواو، ڕستەسازیی شکاو و هتد. ئەم ناڕێکییە زمانەوانیانە ئاماژەن بۆ ئەوەی کە شتێک هەیە پێی دەوترێت جیابوونەوەی مەعریفی کە ئاوێنەیەکی ململانێی دەروونی و دەروونی و ناوەکی کارەکتەرەکانە. بەم شێوەیە لابوت زمان ' لادانێکی دەرەکی' بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی جیهانی ناوەوەی کارەکتەرەکانی لێبدات؛ بۆ ئەوەی زمانی لادان واتای ناوەکی ناڕێک و پێک بێت. توێژینەوەکە بە جەختکردنەوە لەسەر ئەرکی لادانێکی دەرەکی وەک ئامرازێکی دەقی بۆ وێناکردنی تێکچوونی دەروونی و دەروونی بە ئاماژەگەلێک کە بە بەکارهێنانی شێوازی وەرگێڕانی هارڤارد بەڵگەدار کراوە، کۆتایی دێت.

وێنە و جەستە و دەسەڵاتی ژن لە ئەفسانەی کوردیدا شاماران وەک نموومە

دیمەن عەبدوڵڵا ساڵح

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 111-121

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-08

پوخته‌

ئەفسانە یاخود میتۆلۆژیا بەرهەم و کەلەپووری هەر نەتەوەیەکە، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی کۆنی هەیە و ڕاستەوخۆ پەیوەندی ... زیاتر بخوێنەوە ئەفسانە یاخود میتۆلۆژیا بەرهەم و کەلەپووری هەر نەتەوەیەکە، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی کۆنی هەیە و ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ئەقڵی مرۆڤەوە هەیە. ئەمەش خۆی لە خۆیدا، جۆریکە لە شیکردنەوە تێڕامان بەرامبەر بە هەموو ئەو دیاردانەی مرۆڤ تێی نەدەگەیشت. ئیتر هەوڵیداوە بەشێوەیەکی نائەقڵانی، لێکدانەوە بۆ شتەکان بکات. واتا لە سەر بنەمای خەیاڵکردنبووە، کە خۆی لە موعجیزە ئاڵاندوە. بەپێی سەرچاوەکان، کوردستانیش وەک ناوچەیەکی شارستانیەتی کۆنی میزۆپۆتامیای سەروو بووە، دواتر بۆ میزۆپۆتامیا خواروو گواستراوەتەوە، کە سەرچاوەی سەرهەڵدانی چەندین ئەفسانەی جۆراوجۆرە و مێژوو و ئاین و کولتوور بووە.مرۆڤ هەر لەسەرەتای دروستبوونیەوە، خۆی وەک ئەفسانەساز بووە، کە هەمیشە ویستوویەتی لەو ڕێگەیەوە لە خودی خۆی و جیهان و گەردوون و چواردەوری خۆی تێبگات. هەرچەندە، ئەفسانە جیاوازە لەگەڵ زانست و ئاین و مێژوو، بەڵام لێکچوون لە نێوانیاندا هەیە. ئەفسانە یارمەتیدەرە بۆ دروستبوونی هوشیاری و هەستێکی هاوبەش بۆ (مێژوو، بەهاکان، بیروباوەڕەکان، پیرۆزییەکان و نەریتەکان). هاوکات ئەفسانەکان دەبنە ئامرازێک بۆ دەربڕین و پاراستنی یادەوەری و ئەزموونە کۆمەڵایەتییەکان لەناو نەتەوەیەکدا. هەر لەڕێگەی ئەفسانە، دەگەینە کولتووری کوردی و چ شتێک لە ئەفسانە گرنگ ترە بۆ کۆکردنەوە و سەروەت و سامانی کولتوور و پارێزگاری کردنی لە فەوتان و زیندووکردنەوەی زمان، کە بەهۆی بەکارهێنانی وشەی ڕەسەنی کۆن لە ئەفسانەی کوردیدا.

نماذج تطبيقية من هدي خير البرية(صلى الله عليه وسلم) والصحابة في إدارة الاختلاف دراسة تحليلية

اميد محمد نجمه؛ محسن جلال رشيد؛ زانا محمد امين

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 122-135

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-09

پوخته‌

العلاقات لا تخلو من الاختلافات، سواء كانت هذه العلاقات إنسانية، دينية، أو سياسية. فالتعامل مع اختلاف ... زیاتر بخوێنەوە العلاقات لا تخلو من الاختلافات، سواء كانت هذه العلاقات إنسانية، دينية، أو سياسية. فالتعامل مع اختلاف بني آدم في الأفكار والأهواء والمصالح والعادات يشكّل نوعًا من الابتلاء لهم، حيث يظهر من خلاله إحسان المحسن وإساءة المسيء. ومن هنا، يمكن القول إن الاختلاف هو جوهر الابتلاء في حياتنا الاجتماعية. ومن المهم أن نوفر فنون إدارة هذا الاختلاف التي تساعدنا على التفاهم والتعاون، وتقودنا إلى نوع من العيش المشترك رغم التضارب والتباين بيننا.الأحاديث النبوية تتضمن فنونًا كثيرة ونماذج تطبيقية رائعة في مسائل إدارة الاختلافات والتفاعل مع الآخرين.تأتي أهمية هذا البحث من كونه يتناول فن إدارة الاختلاف في ضوء الأحاديث النبوية الصحيحة، باعتبارها مدخلًا لتحقيق التكامل والتوازن والتعايش في الشخصية الإنسانية، من خلال مساعدة الفرد على مواجهة المشكلات والاختلافات في هذا العصر.يهدف البحث إلى تحديد وإظهار الآليات والفنون الإدارية في الأحاديث النبوية لحل الاختلافات بين الناس. كما تدل النماذج التطبيقية في الأحاديث النبوية على أن فنون إدارة الاختلافات كثيرة، وأنها تسهم في حل المشكلات الموجودة في المجتمع.ومن أهم النتائج التي توصل إليها البحث أن الأحاديث النبوية تمثل منهجًا متكاملاً لتدبير الاختلاف مع الآخرين، من خلال النماذج التطبيقية في إدارتها بين أعضاء المجتمع.

وێنێ زه‌لامى د رۆمانێن ژناندا: رۆمانا "رەڤین ژ خولەکێن زەر" یا " ئاواز مستەفا بەروارى" وەک نموونە

منى شعبان نجیب؛ امین عبدالقادر عمر

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 136-149

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-10

پوخته‌

د جیهانا ڕۆمانا ژناندا، زەلام نه‌ ب تنێ كارەكتەرەكە، به‌لكو سێبه‌ره‌كه‌ و تەوەره‌کێ سەرەکییە. ... زیاتر بخوێنەوە د جیهانا ڕۆمانا ژناندا، زەلام نه‌ ب تنێ كارەكتەرەكە، به‌لكو سێبه‌ره‌كه‌ و تەوەره‌کێ سەرەکییە. ژبەرکو ئەو پێکهاتەکێ گرنگە ژیانا ڕاستەقینە یا ژنێيه‌، ژنا نڤیسه‌ر ل دویڤ دلخۆشی یان ئێشانا خۆ ژ زەلامی، ب پێنڤیسا خۆ، یان دكه‌ته‌ نموونه‌یا باشییێ، یانژی سیمبۆلا خرابیێ ب ڕه‌نگێن جوان، یان نه‌جوان وێنه‌ دكه‌ت. ئەڤ ڤەکۆلینە بزاڤەکە بۆ دیارکرنا وێنەیێ زەلامی د رۆمانا (ڕەڤین ژ خۆلەکێن زەر) یا ئاواز موستەفا بەرواری، ئایا ڕۆماننڤیس د ڕۆمانا خۆدا‌ وێنەیێ زەلامی ل سەر چ بنەمایان ئاڤا دکەت و ب چ ڕەنگێن هۆنەری ئه‌وی بەرجەستە دکەت؟ ڤەکۆلین پشتبەستنێ ل سەر ميتودا وه‌سفى- شرۆڤه‌كارى دکەت، وێنەیێ زەلامی و چاوانییا بەرهەمهێنانا ئه‌وی د ڕۆمانێدا دهێتە وەسفکرن. پاشان د چارچۆڤێ ڕه‌خنه‌يا ئه‌ده‌بى يا فێمينيستیدا، وێنه‌ دهێنه‌ شرۆڤەکرن داکو ڕەهەندێن هۆنەری و پەیاما ڕەخنەیی یا نڤیسەری ل سەر سیستەمێ جڤاکی بهێتە ئاشکراکرن. ڤه‌كۆلينه‌ ژ پێنج ته‌وه‌ران پێكدهێت: ته‌وه‌رێ ئێکێ: نڤیسینێن ژنان، وەک دەروازەیەکا تیۆری بۆ شرۆڤەکرنا چەمک و ديرۆکا ئەڤێ ڕەوتا ئەدەبی-فێمینیستی؛ ته‌وه‌رێ دوویێ: ڕۆمانا ژنان ڤەکۆلینا ديرۆکا دەرکەڤتنا درەنگ و ئاستەنگێن بەردەم ڕۆمانا ژنێیە د ناڤا ئەدەبیاتا کوردیدا؛ ته‌وه‌رێ سییێ: وێنە، وەک ئامرازێ سەرەکی یێ شرۆڤەکرن و ڕەخنەکرنێ؛ ته‌وه‌رێ چوارێ: پێگەهێ ژنێ د جڤاکێ کوردەواریدا، زەمینێ جڤاکی و دیرۆکی یێ کارى دیاردکەت، ته‌وه‌رێ پێنجێ: وێنەیێ زه‌لامى د ڕۆمانێدا، کو دگەهیتە کرۆک و شرۆڤەکرنا پراکتیکی یا ڤەکۆلینێ. ڤەکۆلینێ سەلماندییە ڕۆماننڤيس، ب ڕێكا هونه‌رێ هه‌ڤدژیێ وێنەیێ زەلامی یێ گشتی و نێگەتیڤ وەک سیمبۆلا جڤاکی دادینیت، ل هەمبەر وێنەیێ وی یێ پۆزەتیڤ و ده‌گمه‌ن وەک ئێکانه پەناگەهـ، له‌ورا چارەنڤیسێ تراژیدی یێ قارەمانێ و پەنابرن بۆ "دیناتیێ"، نە شکەستنەکا کەسییە.

كاریگه‌ريی راگه‌یاندنى بينراو له‌سه‌ر بڵاوبوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانیی له‌ هه‌رێمی كوردستان، توێژینه‌وه‌یه‌كی مه‌یدانییه‌

ئه‌كره‌م فه‌ره‌یدون حه‌مه‌ئه‌مین؛ صادق حه‌مه‌غه‌ریب حه‌مه‌صادق

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 150-167

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-11

پوخته‌

ئامانجى سەرەکی ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌ بریتیە‌ له‌ زانينى كاریگه‌ريی راگه‌یاندنى بينراو له‌سه‌ر ... زیاتر بخوێنەوە ئامانجى سەرەکی ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌ بریتیە‌ له‌ زانينى كاریگه‌ريی راگه‌یاندنى بينراو له‌سه‌ر بڵاوبوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانیی له‌ هه‌رێمی كوردستان. توێژينه‌وه‌يه‌کى مەیدانیە‌ بۆ سامپڵێك لە قوتابيانی قۆناغی (4) له‌ به‌شه‌كانی راگه‌یاندن و كۆمه‌ڵناسی له‌ زانکۆى سه‌لاحه‌دين. ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌ له‌ جۆرى توێژينەوە وه‌صفيه‌کانه‌، ميتودى روپێوى به‌کار هێناوه‌، بە بەکارهێنانی ئامرازى کۆکردنه‌وه‌ى زانيارى (فۆڕمى ڕاپرسى) بۆ زانینی كاریگه‌ريی راگه‌یاندنى بينراو له‌سه‌ر بڵاوبوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانیی له‌ هه‌رێمی كوردستان. کۆمه‌ڵگه‌ى ئه‌م توێژينه‌وه‌يه‌ بریتیە‌ له‌ سه‌رجه‌م قوتابيانی زانکۆى سه‌لاحه‌دین – كۆلێژی ئاداب، سامپڵى توێژينه‌وه‌که‌ش بريتیه‌ له‌ لە قوتابيانی قۆناغی (4) له‌ به‌شه‌كانی راگه‌یاندن و كۆمه‌ڵناسی له‌ زانکۆى سه‌لاحه‌دين که‌ به‌ شێوه‌ى سامپڵی هه‌ڕەمەکی وه‌رگيراون و ژماره‌يان (70) قوتابييه.توێژينه‌وه‌که‌ له‌ سێ به‌ش پێکدێت. به‌شى يه‌که‌م، بریتیە له‌ ميتۆدنامەى توێژينه‌وه‌که‌‌، تێیدا ڕێوشوێنە میتۆدیيەکان و توێژينه‌وه‌کانى پێشوو، هەروەها دياريکردنى زاراوه‌کانى توێژينه‌وه‌که‌ له‌خۆ ده‌گرێت. به‌شى دووه‌م، بریتیە له‌ تیۆرینامەی توێژینەوەکە، لە دوو پاری سەرەکی پێکدێت. پاری يه‌که‌م تايبه‌ت کراوه‌ بە راگه‌ياندنى بينراو پاری دووه‌میش تایبه‌تكراوه‌ به‌ توندوتیژی خێزانیی، به‌شى سێيه‌مى ئه‌م توێژينه‌وه‌يە، بریتیە له پراکتیکنامەى توێژينه‌وه‌که‌‌ و تێیدا وەڵامی سامپڵى توێژینەوەکە بۆ پرسیارەکان خراونەتە ڕوو، ئه‌مه‌ جگە لە ساغکردنه‌وه‌ى گريمانه‌کانى توێژينه‌وه‌که‌؛‌ له‌ دوو گريمانه‌ى پێکهاتووه،‌ له‌ کۆتايی توێژينه‌وه‌که‌دا، گرنگترين ده‌‌رئه‌نجام و ڕاسپارده‌ و پێشنیارەکانی پەیوەست به‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ى سامپڵى توێژينه‌وه‌ له‌خۆ ده‌گرێت، دواتر هه‌ر يه‌که‌ له‌ ليستى سه‌رچاوه‌کان، پاشکۆ و پوخته‌ى توێژينه‌وه‌که‌ به زمانى‌ ئينگليزى خراونه‌ته‌ ڕوو. له‌ گرنگترين ئه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌ى که‌ ئه‌م توێژينه‌وەیە پێی گه‌يشتووه‌‌ بريتين له‌: هه‌ندێك له‌ به‌رنامه‌ و پرۆگرامه‌كانی ناو راگه‌یاندنی بینراو له‌ هه‌رێمی كوردستان هۆكارێكن بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی توندوتیژی خێزانی كه‌ ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ سروشتی ژیانی خێزانیی يه‌ک ناگرێته‌وه‌. راگه‌یاندنی بینراو هێنده‌ی لێكترازانی خێزان بووه‌ ئه‌وه‌نده‌ هۆكاری یه‌كگرتووی نه‌بووه‌

سیمانتیکی چوارچێوەیی پێشناوەکان، وەک بەڵگەیەک لە تێپەڕاندنی شیکاری ڕستەییدا

نالی ئەدهەم غەریب

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 168-181

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-12

پوخته‌

لێکۆڵینەوە لە ڕەهەندە چەمکییەکەی توخمە زمانییەکان، فرە ئاڕاستەیی دەخوازێت. بەو واتایەی دەبێت، هەموو ... زیاتر بخوێنەوە لێکۆڵینەوە لە ڕەهەندە چەمکییەکەی توخمە زمانییەکان، فرە ئاڕاستەیی دەخوازێت. بەو واتایەی دەبێت، هەموو جەمسەرە پەیوەندیدارە جیاوازەکانی تایبەت بەو توخمانە لەبەرچاوبگیرێن، تاوەکو فراوانترین مەودا بۆ یەکەکان بڕەخسێنرێت. ئەم لێکۆڵینەوەیە بەدواداچوون بۆ بوارە سیمانتیکییەکەی پێشناوەکانی زمانی کوردی لە پەیوەست بە یەکێک لە تیۆرییە نوێیەکانی زمانەوانی، کە تیۆریی سیمانتیکی چوارچێوەیی ناو قوتابخانەی زانستی زمانی درکپێکردنە، دەکات. هەربۆیە ناونیشانی لێکۆڵینەوەکە بۆ (سیمانتیکی چوارچێوەیی پێشناوەکان وەک بەڵگەیەک لە تێپەڕاندنی شیکاری ڕستەییدا) تەرخانکراوە. بۆ ئەمەیش پەیوەندییەکانی نێوان پێشناوەکان و بەکارهێنانیان لە ڕوانگەی داڕشتەی کۆزانیاریی چەمکییانەی خودی پێشناوەکانەوە دەخاتەڕوو. لەکاتێکدا بەهۆی لێکدانەوە باوەکانەوە، پێشناوەکان زیاتر وەک ئامڕازێکی پەیوەندیداری سینتاکسی و ڕۆڵە دیاریکراوە واتاییەکانیانەوە، دەخەنەڕوو، بەڵام لێکدانەوەکانی سیمانتیکی چوارچێوەیی پێشناوەکان لە فراوانترین مەودایدا، سەرجەم ئەو ڕۆڵە واتاییانەی پێشناوەکان دەنوێنێت، کە لە بەکارهێنانە جیاواز و هەمەجۆرەکاندا هەیانە. لێکۆڵینەوەکە کار لەسەر هەردوو لایەنی پوختە(Profile) و بنەمای (Base)ی پێشناوەکان لەڕوانگەی تیۆری سیمانتیکی چوارچێوەیی(Frame Semantics)ەوە دەکات. بۆ ئەمەیش ڕۆڵ و پەیوەندییە سروشتییەکانیان لە چوارچێوەیەکی سیمانتیکیی دیاریکراودا دەخاتەڕوو. بە درێژایی لێکۆڵینەوەکە کارایی پێشناوەکان بەهۆی توانای بەردەوامیان لە چوارچێوە جیاوازەکاندا و بە نمونەی پێویستی زمانی کوردییەوە ڕووندەکرێتەوە. ئەنجامەکەیشی ئەوە دەگەیەنێت، کە مامەڵەی دروستی پێشناوەکان، لە ئەزمون و مامەڵەی جیاوازی مرۆڤەکانەوە دێت و لەگەڵ بەکارهێنانە جیاوازەکانیدا یەکیگرتووە. ئەمەیش جەخت لەسەر مۆدێلێکی بنەمادار بۆ بەکارهێنانیان دەکاتەوە.

فیلۆلۆجیای وشەی" میهر" لە زمانە كۆن و ئێرانیەكان

ئومێد سعد الله حسن

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 182-191

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-13

پوخته‌

شیكردنەوەی ڕەهەندە جیاوازەكانی وشەی "مهر" لە زمانی فارسی گرنگی تایبەتی هەیە، وشەی مهر ڕەگ و ڕیشەیەكی ... زیاتر بخوێنەوە شیكردنەوەی ڕەهەندە جیاوازەكانی وشەی "مهر" لە زمانی فارسی گرنگی تایبەتی هەیە، وشەی مهر ڕەگ و ڕیشەیەكی مێژوویی زۆر كۆنی لە نێو زمانە كۆنەكانی ئێران وەك (ئاویستا، سانسكریتی، پەهلەوی، فارسی كۆن) و فارسی نوێدا هەیە، كۆنترین بەڵگە كە وشەی میهری تێدا نووسرابێت، تابڵۆیەكی گڵینە كە 1400 ساڵ پێش لە دایك بوونی مەسیح هەڵكۆڵراوە لەساڵی 1907 ی زاینی لە شاری (كاپادوكیە) لە ئاسیای بچووك لە شۆێنێك بە ناوی (بغازكویی) دۆزراوەتەوە، نووسینی پەیمانێكە لە نێوان هیتی و میتانیەكان، داوای هاوكاریی و پشتیوانیان كردووە لە هەردوو خودای گەورە (میترا و وارونا). مهر فریشتەیەكی گرنگ بووە لە مێژووی زۆر وڵات لە کاتە جیاوازەکاندا، ئەم فریشتەیە لە ڕۆژئاواوەوە هەتا باکووری ئینگلتەرا و لە ڕۆژھەڵات هەتا ھند هەزاران ساڵ پەرستراوە، ھێشتا لەلایەن پەیڕەوانی ئاینی زەردەشت فریشتەیەكی پیرۆزە و ستایشدەكرێت. لە توێژینەوەكەماندا دەمانەوێ شیكردنەوەیەكی زانستی لەسەر بنەمای ڕێبازی بەراوردكاری مێژووییی بۆ ڕەچەڵەكی وشەی مهر ئەنجام بدەین. لە ڕێگەی ئێتمۆلۆژی زمانەكانەوە دەتوانرێت بزانرێت فەرهەنگی زمانی كوردی جگە لە فەرهەنگی زمانەكەی خۆی لەگەڵ كام زمانی دەرودراوسێدا لە پەیوەندیدا بووە، یان فەرهەنگی ئەو زمانانە چ ڕۆڵێكیان لە گەشەسەندنی فەرهەنگی زمانی كوردیدا بینیوە، ئەم وشەیە كاریگەرییەكی زۆری هەیە لە بوارەكانی زمانناسی لە نێو دەقە ئەدەبییە كلاسیكیەكان و دەقی زمانە ئاریایی و هندیەكان، پێویستە ئەوە بزانیین كاتێك وشەیەكی زمانی كوردی لەگەڵ هاوتا بەرامبەرەكەی لە زمانەكانی تر بەراورد دەكەین، لەبەر نەبوونی سەرچاوەی پێویست لە زمانی كوردی كۆن و نوێی ناچاردەبیین پەنا بۆ ئەو زمانانە بەرین كە سەر بەو گرووپەن، بۆیە بۆ ساغكردنەوەی ڕیشەی وشەی مهر پەنامان بۆ زمانە كۆن و ئێرانییەكان بردووە.

خصائص الدلالة النحوية للجملة المفَسِّرة المجرَّدة من حروف التَّفْسِير في خطبة حجة الوداع

دیاری محمد عطا رشيد

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 192-203

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-14

پوخته‌

هدف البحث هو التعرف على خصائص الجمل التفسيرية المجردة من حروف التفسير في اللغة العربية من خلال تحليلها ... زیاتر بخوێنەوە

بەکۆمەڵایەتیبوونى ئاخاوتنى منداڵن لە زمانى کوردیدا (ناوو ناوى کردار بە نمونە)

ساکار عەبدوڵا حەسەن؛ بێستون ئەبوبەکر عەلی

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 204-218

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-15

پوخته‌

پوختەتوێژینەوەکە ناونیشانی بەکۆمەڵایەتیبوونی ئاخاوتنی منداڵ لە زمانی کوردیدا ناو و )ناوی کردار بە ... زیاتر بخوێنەوە پوختەتوێژینەوەکە ناونیشانی بەکۆمەڵایەتیبوونی ئاخاوتنی منداڵ لە زمانی کوردیدا ناو و )ناوی کردار بە نموونە) بۆ دانراوە، لە دوو بەش پێکهاتووە.زمان وەک تایبەتمەندییەکى مرۆڤ کە لە گرنگترین بوونەوەرەکانى سەرزەوییە، منداڵیش وەک پارێزەرى زمان لە داهاتوودا، جێگەى سەرنج و لێکۆڵینەوەى زانایان بووە لە زانستى زماندا، زمانى منداڵ لە ئەو بابەتانەن کە گرنگى‌و بایەخى تایبەتییان پێدراوە، زمانى منداڵ لە ڕوانگەى زانستى زمانەوە لە تەمەنێکى دیاریکراودا (بەتایبەت ئەو تەمەنەى کە تێیدا منداڵ دەتوانێت وشە سەرەتاییەکانى فێرببێت)، بابەتێکە کە زانستى جیاواز پێوەى پەیوەستن، وەک زانستەکانى کۆمەڵناسى ودەروونناسى و مرۆڤناسى و تەنانەت زیندەناسیش، هەر بۆیە ئەم بابەتە وەک بابەتێکى کۆزانستى، یاخود نێوان زانستییە.ئەو پرسیارانەی کە وروژێنراوە وەک: زمان کارلێکى کۆمەڵایەتى مرۆڤە لەگەڵ دەوروبەرو کۆمەڵگە بەڵام کارلێکەکەی لە ڕووی زمانەوە چییە، منداڵیش هەر لە کۆرپەلەییەوە بەشدارە لە ئەم پرۆسەى کارلێکەو بەڵام بەشێوازو قۆناغى جیاوازدا دەڕوات چۆن؟ بازنەکانی تەمەن لە فێربوونی کرداردا جیاوازیان چییە، ئەمەو چەند پرسیاری تر کراوە، و لە کۆتایدا بە چەند ئەنجامێكی زانستی گەیشتووین وەک: منداڵ، سەرەتاکانى بە هەندێک ئاماژەو کاردانەوە (گریان، پێکەنین، قیژەو هاوار،جوڵاندنى دەمولێو، دەست و...هتد)دەستپێدەکات و و دواتر بە پەرەپێدانى تواناکان و لێهاتوویى و کارلێککردن لەگەڵ ئەوانى تردا (بەتایبەت ئەندامانى خێزان و تایبەتتر دایک) لە ژینگە کۆمەڵایەتییەکەى خۆیداو لە ڕێگەى پرۆسەى بەکۆمەڵایەتیبوونەوە کاردانەوەکانى بۆ فێربوونى وشە دەگۆڕێت‌و دواتر زانیارى زمانەوانى و ڕێساکانى زمانێکى دیاریکراو (زمانى دایک) بەدەستدەهێنێت.وشە سەرەکییەکان: (بەکۆمەڵایەتیبوون، زمان وەرگرتن، جوڵەوئاماژەکردن، وشەفێربوون).

شیكردنه‌وه‌ی شوێنجێی كاریگه‌رى دیارده‌ی ئینسۆ له‌سه‌ر بڕی باران له‌ هه‌رێمی كوردستاندا.

احمد عزيز عبدالله

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 219-231

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-16

پوخته‌

له‌م توێژینه‌وه‌دا په‌یوه‌ندی وكاریگه‌ری دیارده‌ی ئینسۆ له‌سه‌ر بارانی هه‌رێمی كوردستان ڕوونده‌كاته‌وه‌. ... زیاتر بخوێنەوە له‌م توێژینه‌وه‌دا په‌یوه‌ندی وكاریگه‌ری دیارده‌ی ئینسۆ له‌سه‌ر بارانی هه‌رێمی كوردستان ڕوونده‌كاته‌وه‌. پرسیاری سه‌ره‌كی توێژینه‌وه‌كه‌ خۆی ده‌بینێته‌وه‌ له‌وه‌ی ئایا دیارده‌ی ئینسۆ كاریگه‌ری له‌سه‌ر بڕی بارانی ساڵانه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌یه‌؟ ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ چۆن كارده‌كاته‌ سه‌ر بڕی باران له‌هه‌رێمی كوردستان؟ ئایا ڕێژه‌ی كاریگه‌ریه‌كه‌ی جیاوازه‌ به‌پێی كات وشوێن؟ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره‌و گه‌یشتن به‌ ئه‌نجامێكی دروست توێژینه‌وه‌كه‌ پشتی به‌ به‌كارهێنانی داتای باران باراین بۆماوه‌ی (30) ساڵ (1990-2020) له‌گه‌ڵ به‌كارهێنانی میتۆده‌ جوگرافیه‌كانی په‌سنی وشیكاری چه‌ندێتی وبه‌رنامه‌كانی (GIS10.5) (SPSS13). توێژینه‌وه‌كه‌ گه‌شته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ دیارده‌ی ئینسۆ یه‌كێكه‌ له‌هۆكاره‌ كاریگه‌ره‌كانی سه‌ر بارانی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌ڕێگه‌ی به‌هێزكردن و لاوازكردنی سیسته‌مه‌كانی په‌ستان و چالاكی ته‌وه‌ژمه‌ فیشكه‌داره‌كانه‌وه‌ كارده‌كاته‌ سه‌ر بڕی بارانى ناوچه‌ی توێژینه‌وه‌، سه‌باره‌ت به‌ جیاوازی شوێنجێی، ئه‌وا له‌ڕووی كاته‌وه‌‌، وه‌رزی پایز زۆرترین ‌و وه‌رزی زستان كه‌مترین وه‌ڵامدانه‌وه‌یان بۆ دیارده‌ی ئینسۆ هه‌یه‌. به‌جۆرێك بۆ وه‌رزی پایز كاریگه‌ری ئه‌م دیارده‌یه‌ی له‌سه‌ر ده‌گاته‌ (47%)، وه‌ بڕی گۆڕانی بارانی تێدا ده‌گاته‌ (22.8) ملم بۆ هه‌ر یه‌ك پله‌. له‌ كاتێكدا بۆ وه‌رزی زستان كاریگه‌ریه‌كه‌ی ده‌گاته‌ (10%)، وه‌ بڕی گۆڕانی بارانی ده‌گاته‌ (10.85) ملم بۆ هه‌ر یه‌ك پله‌. سه‌باره‌ت به‌ كاریگه‌ری ئه‌م دیارده‌یه‌ به‌ پێی شوێن، به‌جۆرێكه زۆرترین كاریگه‌ری له‌ پارێزگای سلێمانیدایه كه‌ به‌شی ڕۆژهه‌ڵاـی ناوچه‌ی توێژینه‌وه‌یه‌‌و ده‌گاته‌ (53%)، تێدا به‌ گۆڕان له‌ یه‌ك پله‌ به‌بڕی (205) ملم باران له‌ساڵێكدا زیادو كه‌م ده‌كات. له‌كاتێكدا كه‌مترین كاریگه‌ری له‌ پارێزگای موسڵدایه كه به‌شی باكورو ڕۆژئاوای ناوچه‌ی توێژینه‌وه‌یه‌‌و ده‌گاته‌ (27%)، وه بڕی زیادو كه‌می بارانی ساڵانه‌ى بۆ یه‌ك پله‌ ده‌گاته‌ (167.4) ملم باران.

"من الداخل إلى الكون: الإسقاط النفسي كآلية دفاعية في شعر خليل مطران - قصيدة (المساء) نموذجاً"

مريوان اسماعيل جميل

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 232-245

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-17

پوخته‌

يتناول هذا البحث تطبيق نظرية الإسقاط النفسي على قصيدة "المساء" لخليل مطران، حيث يكشف عن الآليات الدفاعية ... زیاتر بخوێنەوە

پەیوەندى دناڤبەرا بێکاریێ وتوندوتیژیا خیزانى دا ڤەکولینەکا مەیدانى ل پارێزگەها دهوکێ

عیشى عبدالقهار عبدالرحمن؛ مأمون عبدالصمد محمد

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 246-266

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-18

پوخته‌

ئەڤ ڤەکۆلینە، ب ئارمانجا سەرەکی یا شیکارکرن وتێگەهشتنەکا کویرە ژ سروشت وڕەنگڤەدانێن وێ پەیوەندیا ئاڵۆز ... زیاتر بخوێنەوە ئەڤ ڤەکۆلینە، ب ئارمانجا سەرەکی یا شیکارکرن وتێگەهشتنەکا کویرە ژ سروشت وڕەنگڤەدانێن وێ پەیوەندیا ئاڵۆز یا کو هەی د ناڤبەرا دیاردا بێکاریێ وهەروەسا توندوتیژیا خێزانی دا، ب تایبەتی ل سنۆرێ سەنتەرێ باژێرێ دهۆکێ. ژ بۆ گەهشتن ب ئەنجامێن زانستی، ڤەکۆلینێ پشت بەستن ب رێبازا وەسفى- شیکارى کریە، سەرباری بکارئینانا دیزاینێ تێکەڵ (واتە ئێکخستنا هەر دوو لایەنێن چەندایەتى وچەواتى) د پرۆسەیا کومکرن وشیکارکرنا داتایان دا. ئەڤ یەک ژی ب رێکا ئەنجامدانا راپرسیەکا بەرفرەهـ کو ژ (٩٣١) بەشداربوویان پێکهاتیە هاتە کرن، دگەل ئەنجامدانا چاڤپێکەفتنێن کویر وتێروتەسەل دگەل (٦) پسپۆر وشارەزایێن تایبەتمەند د ڤی بۆارێ ناڤبرى دا.دەرئەنجامێن ڤەکۆلینێ ب ڕوونی دیارکر کو بێکاریا درێژخایەن (ئەوا پتر ژ سالەکێ ڤەدکێشیت) فاکتەرەکێ سەرەکی وکاریگەرە د دروستبوونا فشارێن دەروونی یێن دژوار ودبیتە ئەگەرێ هەڕفتنا هەرەمێ پێتڤیێن مرۆڤی (ل دویڤ تیۆرا ماسلۆ)، وئەڤ چەندە ب شێوەیەکێ راستەوخۆ وەك توندوتیژی دناڤ خێزانێ دا ڕەنگڤەدەت. هەروەسا ژ لایەکێ دیڤە دیار بوو کو زەلامێن بێکار، ژبەر وان فشارێن کەلتووری یێن ل سەر هەی وتێکچوونا وێنەیێ نەریت یێ (نانپەیداکەر)ی، تووشی قەیرانا ناسنامەیێ دبن. لەورا ئەڤ زەلامە پەنایێ بۆ توندوتیژیێ د بەن وەك میکانیزمەکا بەرەڤانیێ بۆ قەرەبووکرنا وێ دەستهەڵاتا هاتیە ژدەست دان وسەپاندنا خۆ. ل دوماهیێ، ڤەکۆلین پێشنیارا ئاڤاکرنا تۆڕا پاراستنا جڤاکی د بیاڤێ کارکرنێ دا دکەت، ودگەل پێتڤیبوونا داڕشتنەڤەیا دیتنا جورێ جڤاکى (جێندەری) بۆ بابەتا کارکرنا ژنان، ژبەر کو کارکرنا ژنێ دشێت وەك فاکتەرەکێ پارێزەر وپاڵپشت بۆ مان وسەقامگیریا خێزانێ ڕۆڵەکێ ئەرێنی بگێڕیت.

ثنائية الواقع والحلم في شعر جماعة كركوك

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 267-278

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-19

پوخته‌

يتناول هذا البحث ثنائية الواقع والحلم في شعر جماعة كركوك، بوصفها مدخلاً لفهم العلاقة الجدلية بين الأدب ... زیاتر بخوێنەوە

ثنائية الحضور والغياب في شعر جماعة كركوك

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 279-291

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-20

پوخته‌

يستقصي هذا البحث ثنائية الحضور والغياب بوصفها مفهوماً مركزياً في الفكر الأدبي والنقدي، له امتداداته ... زیاتر بخوێنەوە يستقصي هذا البحث ثنائية الحضور والغياب بوصفها مفهوماً مركزياً في الفكر الأدبي والنقدي، له امتداداته في التراث العربي القديم والمناهج النقدية المعاصرة. ويبدأ بتتبع جذور هذه الثنائية عند النقاد العرب القدماء من أمثال الجاحظ والرقاشي، الذين ألمحوا إليها في حديثهم عن اللفظ والمعنى، أو الحاضر والغائب، كمفهومين يمثلان مستويات التواصل بين المتكلم والمستمع، أو بين النص والمتلقي. كما يرصد البحث تحوّل دلالة المصطلحين لدى المتصوفة، لاسيما في كتابات محيي الدين بن عربي، حيث يغدو الحضور حالة وجدانية روحانية، ويصبح الغياب تعبيراً عن الفناء في الحق.أما في النقد الحديث، فيتم تأطير الحضور بوصفه سلطة مركزية تمنح النص معناه، بينما يُفهم الغياب بوصفه انفلاتاً أو غموضاً دلالياً يسمح بإعادة التأويل والانفتاح على إمكانيات المعنى.ينتقل البحث بعد ذلك إلى دراسة كيفية تمظهر ثنائية الحضور والغياب في النصوص الشعرية، مستعرضًا مفاهيم مثل التشكيل (كحضور) والدلالة (كغياب)، ويستعين بأعمال فرديناند دي سوسير لفهم العلاقة بين الدال والمدلول، وكيف يتحوّل الحضور اللغوي إلى غياب دلالي. ويؤكد أن الوظيفة الجمالية للشعر لا تكتمل دون تفاعل دينامي بين ما يُقال وما يُخفى، بين ما يُبنى لغويًا وما يُلمح إليه دلاليًا.ويُخصص القسم التطبيقي من البحث لتحليل قصائد جماعة كركوك بوصفهم نموذجًا بارزًا في توظيف هذه الثنائية، ويعتمد على منهج النقد الثقافي لاستخراج الأنساق المضمرة في نصوصهم، خاصة في علاقتها بالنسق السياسي والاجتماعي. وتُظهر قصائد صلاح فائق وسركون بولص وفاضل العزاوي أن النصوص التي تبدو شكلية أو رمزية في ظاهرها تخفي نقداً حاداً للسلطة والواقع، حيث تحضر مؤسسات الحكم والقمع في حين تغيب قيم العدل والحرية والكرامة.

وەبەرهێنانی زەوی و ئاو بۆ گەشەپێدانی کشتوکاڵ لە ناحیەی گاپیڵۆن

سەرهەد طارق محمد

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 292-304

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-21

پوخته‌

ئەم توێژینەوەیە لە ناحیەی گاپیڵۆنی قەزای شارباژێڕ ئەنجامدرا، بە مەبەستی ئاشنابوون بە توخمەکانی زەوی ... زیاتر بخوێنەوە ئەم توێژینەوەیە لە ناحیەی گاپیڵۆنی قەزای شارباژێڕ ئەنجامدرا، بە مەبەستی ئاشنابوون بە توخمەکانی زەوی وزارو دانیشتوان و چۆنیەتی گەشەپێدانی کشتوکاڵ. لەو فاکتەرانەی کە هاندەربوون بۆ ئەم توێژینەوەیە مانەوەی ڕووبەری هەرەزۆری زەوییە کشتوکاڵییەکان و لاپاڵی شاخەکان بەبێ چاندن، سەرەرای دابارین گونجاو و هێزی مرۆیی لە ناوچەکەدا.ئامانج لەم توێژینەوەیە ئاشنابووە بە ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی و توانای وەبەرهێنان و سوود وەرگرتن لە ئاوی تازەبووەوەی ساڵانە بە مەبەستی گەشەپێدانی کشتوکاڵی. ئەنجامی توێژینەوەکە ڕونیکردەوە کە بەشێکی گرنگ لە زەوی قەدپاڵەکانی ناوچەکە بەکارهاتووە بۆ ڕەزی مێوو باددەم. ئاوی کانی و کارێزەکانی ناوچەکە زۆر سنوردارەوزۆربەیان وشکبوون سودێکی کەمی لێوەردەگیرێت بۆ کشتوکاڵ لەبەر ئەوە زۆربەی زەوییە کشتوکاڵییەکان لە وەرزی هاویندا بە بێ چاندن دەمێننەوە.دروستکردنی پۆند (گۆماو)، بەنداو ڕۆڵێکی زۆر گرنگ دەبینێت، لە گۆڕینی ڕووبەری زەوییە کشتوکالییەکان بۆ زەوی بەراو لە رێگەی گلدانەوەی ئاوی سەر زەوی وەک دابارین و لافاو لە چەندین شوێنی ناوچەکە. بڕی ئاوی پێویست بۆ گۆڕینی ئەو زەوییە کشتوکاڵییە دێمانە بۆ زەوی بەراو مەزندە دەکرێت بە نزیکەی 21,444,500 ملیۆن/م3، بە مەش دەتواندرێت چەندین بەروبوومی پیشەسازی گرنگ وەک تەماتە بچێندرێت و کارگەی دروستکردنی دۆشاوی تەماتەشی لەسەری دابمەزرێت، هەروەها پێویستە بەروبوومی میوەی ترێش کە سەرەکیترین بەروبوومی ناوچەکەیە بە پیشەسازی بکرێت لە ڕێگەی کۆمپانیای تایبەت و ناردنە دەرەوەی ئاووگی ترێی چڕكراوەی ناوچەکە بۆ دەرەوەی وڵات بە دراوی قورس و بە نرخێکی بەرز بە مەبەستی بەرزکردنەوەی داهاتی خاوەن ڕەزەکان و ئابوری ناوچەکەو بوژاندنەوەی ڕەزو باخە پشتگوێخراوەکان و ڕەخساندنی هەلی کار بۆ هێزی کاری ناوچەکە، لەم توێژینەوەدا پشتمان بەستووە بە میتۆدی شیکاری و وەسفی لە ڕێگای شیکردنەوەی داتاو زانیاری و سەردانی مەیدانی بۆ ناوچەی لیکۆڵینەوە.

م/ التبئير وأنماطه في رواية (بعل الغجرية) لتحسين كرمياني (دراسة تحليلية)

ضحى فلاح حسن؛ فاضل محمد قادر

خول 2، ژماره‌ 1 ، نه‌ورۆز 2026، لاپه‌ڕه‌ 305-316

https://doi.org/10.24271/ARN.2026.02-01-22

پوخته‌

يتناول هذا البحث ظاهرة التبئير بوصفها آلية سردية مركزية في رواية (بعل الغجرية) للروائي تحسين كرمياني، ... زیاتر بخوێنەوە

شیکاری گوتاری پۆل بۆ کارلێکی مامۆستا و خوێندکار لە هەرێمی کوردستان لە پۆلەکانی ئینگلیزی

خول 1، ژماره‌ 1 ، گه‌لاوێژ 2025، ، لاپه‌ڕه‌ 155-170

https://doi.org/10.24271/ARN.2025.01-01-12

پوخته‌

توێژینەوەکە لێکۆڵینەوە دەکات لەوەی کە چۆن مامۆستایان لە پۆلەکانی ئینگلیزی لە زانکۆی سۆران پشتگیری ... زیاتر بخوێنەوە توێژینەوەکە لێکۆڵینەوە دەکات لەوەی کە چۆن مامۆستایان لە پۆلەکانی ئینگلیزی لە زانکۆی سۆران پشتگیری لە کارلێکی پۆل دەکەن، چۆن فێرخوازەکان دەرفەتەکانیان بۆ بەشداریکردن هەست پێدەکەن، و چۆن هۆکارەکانی پۆل و کولتووری کاریگەرییان لەسەر کارلێکردن و بەشدرای کردن هەیە. توێژینەوەکە لەسەر بنەمای تیۆری لێهاتوویی کارلێکی پۆل (CIC) دامەزراوە، کە گرنگی پرسیارکردن، فیدباک و بەکارهێنانی زمان لە پێشخستنی کارلێکی ماناداردا دەردەخات. داتاکان لە ڕێگەی پرسیارنامەی خوێندکاران و چاودێریکردنی پۆلەوە کۆکرانەوە بۆ لێکۆڵینەوە لە شێوازەکانی کارلێککردن لە پۆل . شەست و چوار خوێندکار پرسیارنامەکەیان پڕکردەوە، و نۆ پۆلی ئینگلیزی چاودێری کران. چاودێریکردنەکە لەسەر بەشداریکردنی خوێندکاران، پرسیارکردن، فیدباک و بەکارهێنانی زمانی مامۆستا بوو. پرسیارنامەکە لێکۆڵینەوەی لە بۆچوونی خوێندکاران کرد سەبارەت بە بەشداریکردنیان، پشتگیری مامۆستایان، و ڕۆڵی داینامیکی پۆل لە کارلێککردندا. ئەنجامەکان دەریدەخەن کە مامۆستایان زمانێکی ڕوون و تێگەیشتوویان بەکارهێناوە و فیدباکێکی بەردەوامیان پێشکەش کردووە بۆ پشتگیریکردنی خوێندکاران. پرسیارکردن بە شێوەیەکی کاریگەر بەکارهات بۆ پشکنینی تێگەیشتن و هاندانی بەشداریکردنی خوێندکاران. زۆرێک لە خوێندکاران ڕایانگەیاند کە کارلێکی پۆلەکان یارمەتیدەر بووە بۆ باشترکردنی متمانەیان لە قسەکردن و کەشێکی فێربوونی ئەرێنی دروستکردووە. زۆربەی کارلێکەکان لەلایەن مامۆستایانەوە سەرپەرشتی دەکرا، بەڵام خوێندکاران چالاکانە بەشداربوون لە پۆلدا. هەروەها بەها کولتوورییەکان، وەک نیشاندانی ڕێز لە ڕێگەی بێدەنگییەوە، کاریگەرییان لەسەر چۆنیەتی بەشداریکردنی خوێندکاران لە گفتوگۆکانی پۆلدا هەیە.

Digital Transformation in the Public Sector: Evaluating the Role of Accounting Information Systems in Strategic Decision-Making case Study in KRG

خول 1، ژماره‌ 1 ، گه‌لاوێژ 2025، ، لاپه‌ڕه‌ 23-1

https://doi.org/10.24271/ARAN.2025.01-01-01

پوخته‌

This report examines the critical role of Accounting Information Systems (AIS) in contemporary business operations. AIS, which encompass a blend of technology, people, data, and procedures, ... زیاتر بخوێنەوە

New technologies in the enhancement of an archaeological site: Virtual Archaeology experiences at the Punic site of Sarcapos (S. Maria di Villaputzu, Sardinia)

خول 1، Special Issue: ISC-RHCG-2025 ، ڕه‌زبه‌ر 2025، ، لاپه‌ڕه‌ 440-461

https://doi.org/10.24271/ARN.025-01-01-SC-26

پوخته‌

The site of Sarcapos is located in the hamlet of S. Maria di Villaputzu, at the mouth of Flumendosa river, along the south-eastern coast of Sardinia. Since 2019, it has been systematically ... زیاتر بخوێنەوە

ڕۆڵی پەندی پێشینان لە پاراستنی کەلتووری کوردیدا

خول 1، Special Issue: ISC-RHCG-2025 ، ڕه‌زبه‌ر 2025، ، لاپه‌ڕه‌ 52-68

https://doi.org/10.24271/ARN.025-01-01-SC-4

پوخته‌

ئەدەبی زارەکی وەکو بەشێک لە کەلتووری گەلی کورد، یەکێکە لەو بابەتە گرنگانەی ڕۆڵێکی کاریگەری هەیە لە ... زیاتر بخوێنەوە ئەدەبی زارەکی وەکو بەشێک لە کەلتووری گەلی کورد، یەکێکە لەو بابەتە گرنگانەی ڕۆڵێکی کاریگەری هەیە لە پاراستنی ناسنامەی نەتەوەی کورد، کە دەتوانرێت وەکو سیمایەکی تایبەت و جیاکەرەوەی فەرهەنگی نەتەوەیی لێی بڕوانرێت، چونکە ئەدەبیاتی زارەکی هەر کۆمەڵگە و نەتەوەیەک وەکو پێکهاتەیەکی سەرەکی کەلتووری ئەو نەتەوە سەیردەکرێت و سیمایەکی تایبەت بەخۆی هەیە و دەکرێت وەکو بەشێک لە تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکانی کەلتووری ئەو نەتەوە تەماشابکرێت. لەم ڕوانگەیەشەوە دەتوانرێت بوترێت یەکێک لە ئەرکە سەرەکییەکانی پەندی پێشینان پاراستنی بەشێک لە کەلتووری نەتەوەی کوردە، چونکە لێوڕێژە لە کۆمەڵێک بابەتی کەلتووری و دابونەریتی پەیوەست بە کۆمەڵگەی کوردی، کە لە باب و باپیرانەوە بۆمان ماوەتەوە. ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی(ڕۆڵی پەندی پێشینان لە پاراستنی کەلتووری کوردیدا) هەوڵدەدات کۆمەڵێک بابەتی کەلتووری وەکو داب و نەریت و لایەنی مەعریفی لە پەندی پێشینانی کوردیدا بخاتە بەرباس، هەروەها ئەوەش ڕوونبکاتەوە، کە بۆچی وێڕای ئەوەی ئەم بابەتە کەلتووریانە مێژوویەکی دێرینیان هەیە، بەڵام ئێستاش دەشێت وەکو بەشێکی زیندووی ئەدەب ئەژمار بکرێت.ئەم توێژینەوەیە پێڕەوی لە ڕێبازی (وەسفی- شیکاری) دەکات. بایەخی توێژینەوەکە لەوەدایە، ئەوە دەسەلمێنێت، کە تا ئێستاش پەندی پێشینان پارێزەری چەندین داب و نەریت و بابەتی کەلتووریی کوردییە، ئەوەش پشتڕاست دەکرێتەوە، کە کۆمەڵگەی کوردیش وەکو هەموو کۆمەڵگەکانی تر بێبەش نییە لە کۆمەڵێک بابەتی کەلتووری، کە دەشێت ئەمەش وەکو بەشێک لە ناسنامەی کۆمەڵگەی کوردی لێی بڕوانرێت.یەکێک لەو ئەنجامە گرنگانەی ئەم توێژینەوەیە پێی گەیشتووە ئەوەیە، کە بەشێک لە بابەتە کەلتورییەکانی وەک داب و نەریت و لایەنی مەعریفی گەلی کورد، لە چوارچێوەی پەندی پێشیناندا گوزارشتیان لێکراوە و پارێزراون

السّياق اللُّغوي وأَثرُه في دَلالة التّفسير، تَفسيرُ البَغَوي أنمُوذجًا

خول 1، ژماره‌ 1 ، گه‌لاوێژ 2025، ، لاپه‌ڕه‌ 24-35

https://doi.org/10.24271/ARN.2025.01-01-02

پوخته‌

يُعدّ القرآن الكريم أعظم نص لغوي نزل بلسانٍ عربيٍّ مبين، وقد تميز بأسلوبه الفريد، وبنائه المعجز، وثرائه ... زیاتر بخوێنەوە يُعدّ القرآن الكريم أعظم نص لغوي نزل بلسانٍ عربيٍّ مبين، وقد تميز بأسلوبه الفريد، وبنائه المعجز، وثرائه الدلالي، مما يجعل فهمه وتفسيره يتطلب أدوات منهجية دقيقة، ومن أبرزها الاعتماد على السياق في بيان معاني الآيات والمفردات. فالكلمة القرآنية، وإن كانت تُعرف من خلال معناها اللغوي، إلا أن معناها المقصود في النص قد يتحدد ويتجلى من خلال السياق الذي وردت فيه، سواء أكان سياقًا لفظيًا سابقًا أو لاحقًا، أو سياقًا بارزًا داخل السورة أو في عموم القرآن.يهدف هذا البحث إلى إبراز أثر السياق في بيان دلالة الآيات، وبيان دلالة الكلمة القرآنية من خلال الاستعانة بالسياق القرآني عينه، فكان السّياق موضع عناية أهل اللغة والتفسير قديمًا وحديثًا، ولا بُدَّ لكل مفسّر من الاستعانة بالسياق لكي يصل إلى المعنى الحقيقي للكلمات والآيات القرآنية، فاللّفظة القرآنية وغير القرآنية لا يُمكن أن يتبيّن لنا دلالتها إلا من خلال السياق؛ فكل لفظة تختلف معناها باِختلاف السّياق الذي وردت فيهوسبب اِخْتيارنا لتفسير البغوي هو أنّه اِعتمد كثيرًا على السياق لبيان معنى المفردات والآيات في القرآن الكريم، فالتفسير بالمأثور جزء لا يتجزأ من منهج البغوي في التفسير، إذ اِعتمد كثيرًا على تفسير القرآن بالقرآن ما أمكن ثم التفسير بأقوال الصحابة والتابعين، وجعلنا جل تركيزنا في النوع الأول(تفسير القرآن) الذي يعتمد على السياق القرآني بشكل كامل، ثم أنّه من التفاسير المُعوّل عليها عند أهل السنة والجماعة، وقد أشاد به العلماء جمٌ من العلماء، ولكن طلاب العلم لم يعنوا بدراسته على الوجه المطلوب مقارنةً بالتفاسير الأُخرى، لذلك قررنا أن نجعل دراستنا في هذا التفسير، بعد أنْ وجدناه غير مدروس في هذا الباب.

ژماره‌ و داتاکان
بڵاو کردن له‌ ساڵی	2025
ژماره‌ی ساڵانه‌	4
ژماره‌ی خۆل	2
کۆی ژماره‌کان	4
بینیی توێژینه‌وه‌	25,327
ژمارەی دابەزاندنی پی دی ئێف	17,063
تێکڕای بینینی توێژینه‌وه‌	193.34

خول 2 (2026)

خول 1 (2025)

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پوخته‌

پێڕست کردن