Document Type : Orginal Articles
Author
Garmian University, College of Education, Department of Geography.
Abstract
This research explains the relationship and impact of the ENSO phenomenon on rainfall in the Kurdistan Region. The main research question is: Does the ENSO phenomenon have an impact on annual rainfall in the Kurdistan Region? Does the rate of impact vary by time and location? To answer these questions and reach accurate conclusions, the research relied on rainfall data for a period of 30 years (1990-2020), along with the use of geographical methods including descriptive and quantitative analysis, and software programs (GIS 10.5) and (SPSS). The research reached the conclusion that the ENSO phenomenon is one of the influential factors affecting rainfall in the Kurdistan Region. This phenomenon affects the amount of rainfall in the study area through strengthening and weakening pressure systems and the activity of Jet streams. Regarding spatial and temporal variation: in terms of time, autumn has the highest response to the ENSO phenomenon, while winter has the lowest response. Specifically, for the autumn season, the impact of this phenomenon reaches (47%), with rainfall variation reaching (22.8) mm per degree. Meanwhile, for the winter season, the impact reaches (10%), with rainfall variation reaching (10.85) mm per degree. by location: the highest impact is in Sulaymaniyah Governorate, which is in the eastern part of the study area, reaching (53%), with a change of one degree causing an increase or decrease of (205) mm of rainfall per year. Meanwhile, the lowest impact is in Mosul Governorate, which is in the northwestern part of the study area, reaching (27%).
Keywords
Article Title [کوردی]
شیكردنهوهی شوێنجێی كاریگهرى دیاردهی ئینسۆ لهسهر بڕی باران له ههرێمی كوردستاندا.
Author [کوردی]
- احمد عزيز عبدالله
زانكۆی گهرمیان،كۆلێجی پهروهرده، بهشی جوگرافیا .
Abstract [کوردی]
لهم توێژینهوهدا پهیوهندی وكاریگهری دیاردهی ئینسۆ لهسهر بارانی ههرێمی كوردستان ڕووندهكاتهوه. پرسیاری سهرهكی توێژینهوهكه خۆی دهبینێتهوه لهوهی ئایا دیاردهی ئینسۆ كاریگهری لهسهر بڕی بارانی ساڵانه له ههرێمی كوردستان ههیه؟ ئهگهر ههیه چۆن كاردهكاته سهر بڕی باران لهههرێمی كوردستان؟ ئایا ڕێژهی كاریگهریهكهی جیاوازه بهپێی كات وشوێن؟ بۆ وهڵامدانهوهی ئهم پرسیارهو گهیشتن به ئهنجامێكی دروست توێژینهوهكه پشتی به بهكارهێنانی داتای باران باراین بۆماوهی (30) ساڵ (1990-2020) لهگهڵ بهكارهێنانی میتۆده جوگرافیهكانی پهسنی وشیكاری چهندێتی وبهرنامهكانی (GIS10.5) (SPSS13). توێژینهوهكه گهشته ئهو ئهنجامهی كه دیاردهی ئینسۆ یهكێكه لههۆكاره كاریگهرهكانی سهر بارانی ههرێمی كوردستان، ئهم دیاردهیه لهڕێگهی بههێزكردن و لاوازكردنی سیستهمهكانی پهستان و چالاكی تهوهژمه فیشكهدارهكانهوه كاردهكاته سهر بڕی بارانى ناوچهی توێژینهوه، سهبارهت به جیاوازی شوێنجێی، ئهوا لهڕووی كاتهوه، وهرزی پایز زۆرترین و وهرزی زستان كهمترین وهڵامدانهوهیان بۆ دیاردهی ئینسۆ ههیه. بهجۆرێك بۆ وهرزی پایز كاریگهری ئهم دیاردهیهی لهسهر دهگاته (47%)، وه بڕی گۆڕانی بارانی تێدا دهگاته (22.8) ملم بۆ ههر یهك پله. له كاتێكدا بۆ وهرزی زستان كاریگهریهكهی دهگاته (10%)، وه بڕی گۆڕانی بارانی دهگاته (10.85) ملم بۆ ههر یهك پله. سهبارهت به كاریگهری ئهم دیاردهیه به پێی شوێن، بهجۆرێكه زۆرترین كاریگهری له پارێزگای سلێمانیدایه كه بهشی ڕۆژههڵاـی ناوچهی توێژینهوهیهو دهگاته (53%)، تێدا به گۆڕان له یهك پله بهبڕی (205) ملم باران لهساڵێكدا زیادو كهم دهكات. لهكاتێكدا كهمترین كاریگهری له پارێزگای موسڵدایه كه بهشی باكورو ڕۆژئاوای ناوچهی توێژینهوهیهو دهگاته (27%)، وه بڕی زیادو كهمی بارانی ساڵانهى بۆ یهك پله دهگاته (167.4) ملم باران.
Keywords [کوردی]
- (باران
- ئینسۆ
- تهوهژمی فیشكهدار
- سیستهمی پهستانهكان)
)